Matarnia (dawniej Maternia lub Materna, kaszb. Matarniô, niem. Mattern[3]) – dzielnica administracyjna Gdańska, położona w zachodniej części miasta.
Wieś Opactwa Cystersów w Oliwie w województwie pomorskim w II połowie XVI wieku[4].
Położenie
Matarnia leży w części miasta położonej na Pojezierzu Kaszubskim. Od północy graniczy z Osową i Oliwą, od wschodu z Brętowem, od południa z Jasieniem i Kokoszkami a od zachodu z gminą miejsko-wiejską Żukowo.
Należy do okręgu historycznego Wyżyny.
Obszarem dzielnicy prowadzi turystyczny Szlak Wzgórz Szymbarskich.
Zasięg terytorialny
Do dzielnicy Matarnia należą następujące jednostki terytorialne:
- Firoga – dawna wieś rolnicza
- Klukowo – dawna wieś rolnicza, ogródki działkowe
- Rębiechowo – część wsi rolniczej
- Trzy Norty – dawne wybudowanie Klukowa
- Zajączkowo – dawne wybudowanie Klukowa
- Złota Karczma – osiedle mieszkaniowe, centrum handlowe Park Handlowy Matarnia
Historia
Pierwotnie wieś nosiła nazwę Chojno Wielkie i należała do cystersów. Po zniszczeniach podczas wojny trzynastoletniej Polski z Zakonem Krzyżackim (1454-1466) zakonnicy wystawili nowy murowany kościół pod wezwaniem św. Materna, biskupa z niemieckiej Kolonii, czczonego głównie przez cystersów. Od wezwania kościoła powstała nowa nazwa osady, która wyparła wcześniejsze Chojno. W historycznych źródłach kościelnych mówi się najczęściej o wsi jako ad sanctum Maternum, tj 'u św. Materna'[5]. Teren dawnej, historycznej Matarni znajduje się na południowo-wschodnim krańcu obecnej dzielnicy.
W 1890 r. został założony cmentarz, po zamknięciu i częściowej likwidacji starego cmentarza przykościelnego[6].
Na koniec 1892 r wieś Matarnię zamieszkiwały 173 osoby - 141 Kaszubów i 42 Niemców[7]. Pruski spis powszechny z 1910 r. wykazał 300 mieszkańców, z których 237 zadeklarowało język kaszubski jako ojczysty, a 61 niemiecki[8].
W latach 1920–1939 przez Matarnię przebiegała granica polsko-gdańska.
Matarnia została przyłączona w granice administracyjne miasta w 1973.
Zabytki[9]
- Kościół św. Walentego (XV wiek, XIX wiek)
- Zespół dworski: dwór, park z aleją dojazdową, obora, chlewnia (2 poł. XVIII wieku, k. XIX wieku)
Pomniki przyrody
Przy ul. Astronautów znajduje się grupowy pomnik przyrody w postaci 4 lip drobnolistnych o obwodach od 292 do 385 cm. Drzewa noszą nazwę „Klukowskie lipy” i zostały objęte ochroną w 2007 roku[10].
Transport i komunikacja
W obrębie dzielnicy znajduje się Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy.
Przez dzielnicę przebiega obwodnica Trójmiasta wraz z węzłem Lotnisko, będąca częścią drogi ekspresowej S6. Na tym węźle obwodnicę przecina prostopadle Trasa Słowackiego.
W 2015 zostały oddane do użytku trzy przystanki Pomorskiej Kolei Metropolitalnej: Gdańsk Matarnia, Gdańsk Port Lotniczy oraz Gdańsk Rębiechowo. Ten ostatni położony jest blisko granicy miasta ze wsiami Banino i Rębiechowo.
W 2022 wybudowano nowy przystanek Gdańsk Firoga[11].
Rada Dzielnicy
II kadencja 2019–2024[18]
- Przewodniczący Zarządu Dzielnicy
- Łukasz Richert
- Przewodnicząca Rady Dzielnicy
- Elżbieta Dębowska
I kadencja 2015–2019[19]
Wybory do Rady Dzielnicy odbyły się 5 czerwca 2016[20]
- Przewodniczący Zarządu Dzielnicy
- Daniel Kossakowski
- Przewodniczący Rady Dzielnicy
- Łukasz Richert
Przypisy
- ↑ BIP - Urząd Miejski w Gdańsku [online], bip.gdansk.pl [dostęp 2020-04-19].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 78422.
- ↑ Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
- ↑ Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 92.
- ↑ Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.286
- ↑ Cmentarz Parafialny na Matarni. zdiz.gda.pl.
- ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 112 [dostęp 2025-06-14].
- ↑ Prussia (Kingdom) Statistisches Landesamt, Gemeindelexikon für die regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln: Auf grund der ergebnisse der volkszählung vom. 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher quellen bearbeitet vom Königlich Preussischen Statistischen Landesamte, verlag des Königlichen Statistischen Landesamts, 1912, s. 10-11 [dostęp 2025-06-14] (niem.).
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych 2011 woj. pomorskie. kobidz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-07)].
- ↑ Wykaz i mapa lokalizacji pomników przyrody na terenie miasta Gdańska. [dostęp 2019-09-01].
- ↑ Tak będzie wyglądać zelektryfikowana PKM i nowy przystanek [online], trojmiasto.pl, 18 maja 2020 [dostęp 2021-01-22] (pol.).
- ↑ Skład Rady Dzielnicy Matarnia [online], gdansk.pl [dostęp 2025-11-23].
- ↑ Wyniki wyborów do rad dzielnic [online], gdansk.pl [dostęp 2024-10-15].
- ↑ Obwieszczenie [online], download.cloudgdansk.pl [dostęp 2024-09-17] (pol.).
- ↑ Obwieszczenia o zarejestrowanych kandydatach na radnych [online], gdansk.pl [dostęp 2024-09-27].
- ↑ Protokół nr 10/2025 z sesji Rady Dzielnicy Matarnia z posiedzenia X w dniu 15.11.2025 roku w Gdańsku [online], gdansk.pl [dostęp 2025-11-24].
- ↑ Protokół nr I/2024 z sesji Rady Dzielnicy Matarnia [online], gdansk.pl [dostęp 2025-11-24].
- ↑ Rada Dzielnicy Matarnia [online], gdansk.pl [dostęp 2024-10-31] (pol.).
- ↑ Rada Dzielnicy Matarnia Kadencja 2015-2019 [online], gdansk.pl [dostęp 2024-11-24] (pol.).
- ↑ Przymorze Wielkie i Matarnia. Dlaczego zagłosowali [online], gdansk.pl [dostęp 2024-11-15].
Linki zewnętrzne
- Materna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 171.
- Ludzie i duchy starego dworu w Matarni
