Agroekoloji, tarımsal üretim sistemlerine ekolojik ilkelerin uygulanmasını inceleyen bir akademik disiplin, bir dizi tarım uygulaması ve gıda sistemlerinin dönüşümünü amaçlayan bir toplumsal harekettir.[1] Agroekoloji, tarım ekosistemlerinin çeşitli yönlerini inceleyerek sürdürülebilir yönetim yaklaşımları önerir.
Tanım
Agroekoloji, tarım sistemlerindeki ekolojik, toplumsal ve ekonomik ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla inceleyen bir yaklaşımdır. Dalgaard ve arkadaşlarına (2003) göre agroekoloji, bitkiler, hayvanlar, insanlar ve çevreleri arasındaki etkileşimlerin incelenmesidir.[2]
Günümüzde agroekoloji terimi üç farklı anlamda kullanılmaktadır:
- Bilimsel disiplin: Sürdürülebilir gıda sistemlerini destekleyen ekolojik ve tarımsal süreçlerin incelenmesi
- Uygulama: Biyoçeşitlilik, besin döngüsü, tarımsal ormancılık, karışık ekim ve kompostlama gibi doğa temelli yöntemleri kullanan tarım pratikleri
- Toplumsal hareket: Gıda egemenliği, eşitlik, çevresel adalet ve yerel bilginin tanınmasını savunan gıda sistemi dönüşümü hareketi
Tarihçe
Agroekolojik bilgi ve uygulamalar, yüzlerce yıl boyunca farklı kültürlerde var olmuştur. Meksika'daki chinampa sistemi, Amazonia'daki yerli halkların biyoçeşitlilik yönetimi ve dünya genelindeki geleneksel karışık ekim uygulamaları agroekolojinin tarih öncesi köklerine işaret eder.
Akademik bir disiplin olarak agroekoloji, 1928'de Klages'in ekin ekolojisi üzerine çalışmalarıyla başlamıştır.[1] 1965'te Tischler Agrarökologie adlı ders kitabını yayımlamıştır. 1980'lerde Miguel Altieri ve Stephen Gliessman, agroekolojiyi modern bir bilimsel çerçeve olarak geliştirmişlerdir.[3]
2019'da Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Konseyi, agroekolojinin 10 temel ilkesini sürdürülebilir gıda sistemleri için bir çerçeve olarak resmen benimsemiştir.
İlkeleri
FAO'nun belirlediği agroekolojinin 10 temel ilkesi:[4]
- Çeşitlilik
- Bilginin birlikte üretimi ve paylaşımı
- Sinerjiler
- Verimlilik
- Geri dönüşüm
- Dayanıklılık
- İnsani ve toplumsal değerler
- Kültür ve gıda gelenekleri
- Sorumlu yönetişim
- Döngüsel ve dayanışma ekonomisi
Türkiye'de agroekoloji
Türkiye'de agroekoloji yaklaşımı özellikle Çiftçi-Sen, Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği ve alternatif gıda inisiyatifleri aracılığıyla yaygınlaşmaktadır.[5] BÜKOOP gibi tüketim kooperatifleri, agroekolojik ilkelere uygun üretim yapan küçük çiftçilerle doğrudan çalışmaktadır.[5]
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b Wezel, A.; Bellon, S.; Doré, T. (2009). "Agroecology as a science, a movement and a practice. A review". Agronomy for Sustainable Development (İngilizce). 29 (4). ss. 503-515. doi:10.1051/agro/2009004.
- ^ Dalgaard, Tommy; Hutchings, Nicholas J.; Porter, John R. (2003). "Agroecology, scaling and interdisciplinarity". Agriculture, Ecosystems & Environment (İngilizce). 100 (1). ss. 39-51. doi:10.1016/S0167-8809(03)00152-X.
- ^ Altieri, Miguel A. (1995). Agroecology: The Science of Sustainable Agriculture (İngilizce). Westview Press. ISBN 978-0-8133-1717-5.
- ^ "10 Elements of Agroecology" (İngilizce). FAO. Erişim tarihi: 19 Mart 2026.
- ^ a b Öz, Özlem; Aksoy, Zühre (2023). Food Co-operatives in Turkey: Building Alternative Food Networks (İngilizce). Routledge. ISBN 978-1-032-26627-5.
